Kompozycja [nr 36], ok. 1948

olej, płótno; 76,5 x 63,5 cm;
sygn. p. d.: Jankiel Adler CA;
na krośnie malarskim papierowa nalepka galeryjna Galerie Charles Linhard w Zurichu z informacją o obrazie w tym datą: 1948, fragmentarycznie zachowana nalepka galeryjna z numerem obrazu: 36 oraz papierowa nalepka nowojorskiej pracowni ramiarskiej.

Proweniencja:
- kolekcja prywatna, Europa;
- Sotheby's, Tel Awiw, maj 1990;
- kolekcja prywatna;
- Koller, Zurich, czerwiec 2016;
- kolekcja prywatna, Polska.

Wystawiany:
- Galerie Charles Linhard, Zurich, 1955.

Jankiel Adler był jednym z najważniejszych przedstawicieli żydowskiej awangardy artystycznej pierwszej połowy XX wieku. Wychował się w środowisku chasydzkim, co na trwałe wpłynęło na jego twórczość i zainteresowania artystyczne. Edukację rozpoczął w warsztacie grawerskim wuja w Belgradzie, a następnie studiował w Kunstgewerbeschule w Barmen (Wuppertal) pod kierunkiem Gustava Wiethüchtera. Po powrocie do Polski w 1918 roku związał się z łódzką awangardową grupą Jung Idysz, której był współzałożycielem obok Marka Szwarca, Mojżesza Brodersona, Icchaka V. Braunera i Henryka Barcińskiego.
Około 1920 roku ponownie wyjechał do Niemiec – początkowo do Berlina, gdzie pozostawał w kręgu awangardowych artystów skupionych wokół czasopisma „Die Aktion”, a także był członkiem stowarzyszenia artystycznego Das Junge Rheinland. Następnie przeprowadził się do Düsseldorfu. Pozostawał blisko środowiska skupionego wokół Paula Klee, profesora tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Po dojściu nazistów do władzy zarówno Adler, wieńczony piętnem twórcy „sztuki zdegenerowanej” (Entartete Kunst), jak i Klee, musieli opuścić uczelnię. Skłoniło to Adlera do wyjazdu z Niemiec i powrotu do Polski, by w drugiej połowie lat 30. XX wieku wyjechać do Paryża. Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do armii polskiej we Francji, a po ewakuacji zamieszkał na stałe w Wielkiej Brytanii, gdzie spędził ostatnie lata życia.
Jankiel Adler propagował przywiązanie do żydowskiej tradycji połączone z fascynacją nowoczesnymi kierunkami sztuki, łącząc doświadczenia europejskiej awangardy z inspiracjami wywodzącymi się z rodzimej kultury.
Oferowana „Kompozycja [nr 36]” to dzieło z późnego okresu twórczości Adlera, namalowane u schyłku jego życia w Wielkiej Brytanii. Praca ta stanowi kwintesencję artystycznych poszukiwań malarza, w których rezygnował on z bezpośredniej figuracji na rzecz płaskich, zgeometryzowanych form i wysublimowanej autonomii malarskiej.
Struktura obrazu zdradza wyraźne inspiracje kubizmem oraz konstruktywizmem, które Adler rozwijał od lat 20. XX wieku. Artysta buduje przestrzeń za pomocą przecinających się, ostrych planów, trójkątów, rombów oraz struktur przypominających elementy mechaniczne bądź architektoniczne. Całość spięta jest wyrazistym, dynamicznym rysunkiem, który porządkuje tę skomplikowaną architekturę płótna.
Wyjątkową cechą tej pracy jest jej złożona tkanka fakturalna oraz wyrafinowana paleta barwna. Adler, znany ze swoich eksperymentów technologicznych (często mieszał farby z piaskiem, gipsem czy woskiem), gęsto nakłada barwne plamy. Kolorystyka zdominowana jest przez chłodne, stonowane fiolety, stalowe szarości, błękity i pudrowe róże, które zostały przełamane i ożywione jaskrawym, witrażowym akcentem nasyconej żółci, czerwieni i jasnej zieleni. Ta specyficzna gra światła i struktury nadaje dziełu wyjątkowy, monumentalny charakter, zbliżając tę kompozycję do poszukiwań estetycznych jego bliskiego przyjaciela, Paula Klee.