Portret Marii Kamińskiej

pastel, papier; 69 x 48 cm (w świetle oprawy);
sygn., dat. i opisany l. d.: 1936 / 9/III Witkacy NP N[Pi] + pywko.
Firma portretowa „S.I. Witkiewicz” została założona przez artystę w 1925 r. Działała według ścisłego regulaminu, oferując klientom kilka podstawowych typów wizerunków, oznaczanych literami alfabetu: A, B, C, D, E - od gładkich i realistycznych po ekspresyjne i silnie zdeformowane. Często na obrazach widniała również informacja czy artysta pracował pod wpływem środków zmieniających świadomość.
Prezentowany pastel przedstawia Marię Kamińską, postać należącą do kręgu towarzyskiego i artystycznego, w którym obracał się Witkacy. Kobieta uwieczniana była przez artystę wielokrotnie (w katalogach zachowały się m.in. studia zbliżeń jej oczu oraz inne ujęcia portretowe). Witkiewicz z wielką precyzją oddawał rysy jej twarzy, nadając spojrzeniu i linii ust charakterystyczną dla swojej maniery psychologiczną głębię oraz subtelną dumę.
Sposób ujęcia modelki, mocno zarysowany kontur, ekspresyjne cieniowanie twarzy za pomocą gęstej sieci kresek oraz specyficzne, magnetyczne spojrzenie sytuują to dzieło blisko typu E oraz pochodnych typu B, co oznacza, że twarz zachowała pełne podobieństwo i poprawność anatomiczną, ale sposób cieniowania (gęste, ekspresyjne kreskowanie) nadały portretowi unikalną, dynamiczną formę.