Somosierra, 1943

olej, tektura; 70 x 100 cm;
sygn. i dat. l. d.: Jerzy Kossak 1943.

W centrum zainteresowań Jerzego Kossaka pozostawała historia polskiego oręża, zwłaszcza wydarzenia, które na trwałe weszły do narodowej pamięci i legendy. Artysta wielokrotnie przedstawiał sceny związane z epoką napoleońską, powstaniem listopadowym i styczniowym, wojną polsko-bolszewicką oraz dziejami kawalerii polskiej. A szczególne miejsce w jego twórczości zajmują przedstawienia bitwy pod Somosierrą, Racławicami, Raszynem czy Komarowem oraz liczne kompozycje ukazujące szwoleżerów Gwardii Cesarskiej, ułanów i oddziały konne w dynamicznych szarżach. Malarstwo Jerzego Kossaka, choć osadzone w realistycznej konwencji, miało przede wszystkim charakter patriotyczny i narracyjny - służyło utrwalaniu historycznych mitów oraz popularyzacji chlubnych kart polskiej historii.
Temat Somosierry należał do najważniejszych motywów ikonografii patriotycznej w sztuce polskiej XIX i XX w.
Bitwa, a właściwie słynna szarża polskich szwoleżerów Gwardii Cesarskiej, rozegrała się 30 listopada 1808 roku podczas kampanii hiszpańskiej Napoleona. Przełęcz Somosierra, broniona przez wojska hiszpańskie i cztery baterie artylerii, zamykała drogę prowadzącą do Madrytu. Na rozkaz Napoleona polscy szwoleżerowie pod dowództwem Jana Leona Kozietulskiego przeprowadzili brawurowy atak wąską górską drogą, zdobywając kolejne stanowiska dział. Mimo znacznych strat szarża zakończyła się sukcesem i umożliwiła armii francuskiej dalszy marsz na stolicę Hiszpanii.
W polskiej kulturze wydarzenie to szybko nabrało wymiaru symbolicznego. Somosierra stała się jednym z najważniejszych elementów „legendy napoleońskiej”, wyrażającej nadzieje Polaków związane z osobą Napoleona i perspektywą odzyskania niepodległości. Dla kolejnych pokoleń artystów, w tym przedstawicieli rodziny Kossaków, była przede wszystkim symbolem odwagi, poświęcenia i wojskowej chwały.
Prezentowany obraz z 1943 roku stanowi przykład charakterystycznej dla Jerzego Kossaka interpretacji tego tematu - pełnej ruchu, dramatyzmu i malarskiego rozmachu, podkreślającej heroiczny charakter historycznego wydarzenia.